Bugun...



Karapapak (Terekeme) Türkleri Kimlerdir?

Tarih: 21-11-2016 21:13:18 + -


Tarihte derin izler bırakan bu Türk topluğu hakkında araştırma yapan, makale ve kitap yazan birçok bilim adamı, akademisyen ve özellikle Karapapak(Terekeme) Türkleri hakkında üniversitelerde tez konusu haline getiren öğrencilerin araştırmalarından edindiğim kaynaklara dayanarak bu bilgileri sizlerle paylaşmak istiyorum.


Karapapak (Terekeme) Türkleri Kimlerdir?

Karapapak (Terekeme) Türkleri Kimlerdir?
 

Tarihte derin izler bırakan bu Türk topluğu hakkında araştırma yapan, makale ve  kitap yazan birçok bilim adamı, akademisyen ve özellikle Karapapak(Terekeme) Türkleri hakkında üniversitelerde tez konusu haline getiren öğrencilerin araştırmalarından edindiğim kaynaklara dayanarak bu bilgileri sizlerle paylaşmak istiyorum. Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, “Karapapak ile Terekeme”  aynı şeyi ifade ediyor. Farklı gruplar yada farklı kültürler değildir. Eski tarihlerde “Karapapak”  tanımı daha yoğun kullanılıyorken günümüzde “Terekeme”  tanımı daha çok tercih ediliyor.
Kafkasya'nın önemli topluluklarından birisi olan Karapapak Türkleri, günümüzde yaklaşık 3 Milyon nüfusuyla çeşitli ülkelerde yaşamlarını sürdürmektedir. Karapapak Türklerinin kim olduğunu açıklayan net bilgiler kısıtlı olmakla birlikte, hala bu konuyla alakalı bilimsel araştırmalar devam etmektedir. Karapapak/Terekeme Türkleri; kültür, mezhep ve yaşayışlarının yanısıra yakın dönem tarih bulgularına göre Oğuzlar boyuna mensup olduğuna ilişkin kanıtlar ortaya çıkmaktadır. Savaşçı ve mücadeleci  yönlerinin ön planda olması dolayısıyla birçok uygarlık, Karapapakları kendi saflarına dahil etmek için uğraşmışlardır. Karapapaklar, merkezi Gürsistan Borçalı olmak üzere Dünyanın çeşitli ülkelerinde yaygın olarak yaşamaktadırlar. Kafkasya’dan Anadolu’ya göçleri ile çoğunluk Kars, Ardahan olmak üzere Ağrı, Muş, Sivas, Tokat ve Amasya bölgelerine göç etmişlerdir. Tabi günümüzde iş, eğitim vb. nedenlerden dolayı tekrar İstanbul, Ankara gibi büyük şehirlere göç etmek zorunda kalmışlardır. 

Peki bize neden Karapapak(Terekeme)  diyorlar?

Tarihi konular üzerinde araştırmalar yapan birçok bilim adamı bir kavmin üzerinde araştırma yapmadan önce, o kavmin isminden yola çıkarak bir sonuca ulaşmayı denemişlerdir. Keza Karapapak Türkleri için de birçok bilim adamı bu isim üzerinden araştırmalarda bulunmuş, çeşitli tespit ve iddialar öne sürmüştür.  Bunlardan birincisi Akademisyen ve Araştırmacı Yazar Prof. Dr. Salih YILMAZ’ın Karapapak Türkleri adlı kitabı ve Türkiye’nin en çok dil bilen tarihçisi olarak tanınan Doç. Dr. Osman KARATAY’ın Türklerin Kökeni adlı kitabından derlediğim bilgilere göre;  “Karapapak” ve “Terekeme”  adlarının ne anlama geldiğini açıklamak istiyorum. Bu tanımlamalar için öne çıkan iki akademik araştırmadan bahsetmek istiyorum.  “Karapapak” isminden de anlaşılacağı gibi Kara ve Papak sözcüklerinden üretilmiştir. Siyah kuzu derisinden yapılan  Kara ( Siyah Renk) ve Papak (Şapka) yani günümüz telaffuzuyla “Siyah Şapka”  denilmektedir. Rusça sözlüğe göre kalpak yahut papak şapka demektir. Papak kelimesi  Azeri Türkçesinde kuzu veya koyun derisinden yapılan serpuş manasına da gelmektedir. Bundan ötürü Karapapak terimi bu halkın siyah şapka giymeleri dolayısıyla ortaya çıkmıştır. Türkler arasında papak giymek yaygın bir kültür olduğu için buna bağlı olarak bazı boylar kendi inanışlarına ve yaşam tarzlarına göre farklı renklerde papak giymeyi tercih etmişlerdir.
Bir diğer araştırmada şu şekilde; Kafkasya Tarihi ile alakalı birçok araştırma yapan Prof. Dr. Fahrettin KIRZIOĞLU’nun ifadesine göre bu kavmin Karapapaklar olarak adlandırılması şöyle olmuştur. Safevi Devletinin Kurucusu Şah İsmail devletin hakimiyet alanında yeni bir dini anlayış olan Şii mezhebini yaymak için seferler düzenlemeye başlamıştır. Şii mezhebini benimseyen ve hükümdara bağlılıklarını bildirmek isteyen halk  başlarına “Kızıl Kavuk” takmışlardır. Haliyle Şii mezhebini benimsemeyen ve Kırmızı Kavuk giymek istemeyen kimliklerin biride Karapapaklar olmuştur . Bunun yerine Nakşibendi yani Sünni mezhebini benimsemiş olan Karapapaklar da aynı şekilde bağlılıklarını belli etmek içinde başlarına Kara Papak giymişlerdir ve bu şekilde “Karapapaklılar” olarak adlandırılmışlardır. 1925 yılında çıkarılan Şapka Kanunu’na kadar kıvırcık tüylü siyah kuzu derisinden yapılmış kara papak yoğun bir şekilde  giyilmeye devam ediyordu. Günümüzde gerek Türkiye'nin doğusu ve Kafkasya’da ki soğuk iklim şartları nedeniyle gerekse kara papak kültürümüzü hala yaşatmaya çalışan terekemeler Kara Papak giymeye devam ediyor. Tüylü papak giymeyenler de  farklı şapka modelleri  tercih ediyor.
 Bazı alimler Terekemelerin,  1937-1944 sürgünü sırasında vatanlarını kaybettikleri için yas tutmak amacıyla Kara Papak giydiklerini düşünmektedir.  Eşdeğer adımız olan “Terekeme”  tanımı ise şöyle açıklanıyor. Pek çok Oğuz boyu gibi Karapapaklar da Türkmendir. Türkmen tanımı,  Arapçada ki çoğul anlamıyla Ter akime ve ardından da halk ağzıyla Terekeme olarak son halini almıştır. Bazı rivayete göre Terk etmek anlımına geldiğini de düşünen tarihçiler, yurtlarını terk etmek zorunda kaldıkları için de Terekeme isminin bunu çağrıştırdığını söylüyor. Tabi bu iddialar çoğalabileceği gibi birçok İslam karşıtı yazarların yanlış bilgi ve iddialarda beraberinde getirmektedir. Mesela; Terekeme sözünden “Mekke’yi terk edenler” manasını çıkaran sivri zekalılar var bunlarında unutmayalım. Bu temiz Türk boyunu bu tür iddialarla İslam’dan kopuk göstermeye kimsenin gücü yetmez ve yetmemiştir. Sovyetler Birliği’nin en katı günlerinde bile Karapapaklar dinlerine ve kültürlerine sahip çıkmıştır. Bugün Borçalı’daki Karapapak köylerindeki minarelerden günde beş defa yükselen ezanlar Karapapaklar’ın İslamiyet’le güçlü bağının en büyük sembolüdür.  Fikirlerinden ve  düşüncelerinden her daim faydalandığım Türk Dünyasının Gönül Elçisi ve aynı zamanda bünyesinde görev yapmaktan onur duyduğum Dünya Karapapak Türkleri Birliği (KARPAT)’nin Kurucu Genel Başkanı Seyfullah TÜRKSOY’a Karapapak Kültürünü yaymak ve yaşatmak adına yapmış olduğu üstün gayret ve çabalarından ötürü birkez daha buradan teşekkür etmek istiyorum.  Bu yazımda  Karapapak/Terekeme Türklerinin genel tanımı üzerinde kısaca durmaya çalıştım. Bir sonraki yazımda Terekemelerin kültürünü ele alacağım.
 
Sevgiyle, Saygıyla, Hoşçakalın...
Doğan TOPKAYA






Etiketler :
İbrahim Turan / 25-11-2016 19:11:00

Terekemelere can gurban. Bende kitap yazdım. yazı çook güzel ve doğru helal gardaş.



FACEBOOK YORUM
Yorum

DİĞER Kültür sanat Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Komik
    Komik
  • Bebişler
    Bebişler
  • Yurdum İnsanı
    Yurdum İnsanı
  • Fantastik
    Fantastik
  • ATATÜRK
    ATATÜRK
  1. Komik
  2. Bebişler
  3. Yurdum İnsanı
  4. Fantastik
  5. ATATÜRK
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • IĞDIR İL KÜLTÜR MÜDÜRÜ OSMAN AYYILDIZ
    resim yok
  • DÜNYA KARAPAPAK TÜRKLERİ KURULTAYI
    DÜNYA KARAPAPAK TÜRKLERİ KURULTAYI
  • BİZ KARAPAPAK TÜRKLERİYİZ
    BİZ KARAPAPAK TÜRKLERİYİZ
  • DÜNYA KARAPAPAK TÜRKLERİ azerbaycan
    DÜNYA KARAPAPAK TÜRKLERİ azerbaycan
  • Gökyüzünde bir Türk
    Gökyüzünde bir Türk
  • Her sene aynı yerde mucize!
    Her sene aynı yerde mucize!
  1. IĞDIR İL KÜLTÜR MÜDÜRÜ OSMAN AYYILDIZ
  2. DÜNYA KARAPAPAK TÜRKLERİ KURULTAYI
  3. BİZ KARAPAPAK TÜRKLERİYİZ
  4. DÜNYA KARAPAPAK TÜRKLERİ azerbaycan
  5. Gökyüzünde bir Türk
  6. Her sene aynı yerde mucize!
VİDEO GALERİ
YUKARI