Kadın Hakları - Türk Medeni Kanunu Ve Kars Ardahan Bölgesi Örnek Çalışmaları

 Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926′da TBMM tarafından kabul edilerek yürürlüğe girince, aile yapısında önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Bu yasayla kadınlara önemli haklar tanımıştır.

            TMK’nun kabulünden yıllar önce 25 Mart 1919 tarihinde Kars ilimizde Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti kurulmuştur. Bu hükumetin yaptığı Anayasasının 4. Ve 5. Maddeleri konumuz açısından çok önemlidir. Kadınlara oy hakkı tanınmıştır.

Madde 4-Cenubi Garbi- (Güney Batı) Kafkasya Cumhuriyeti Hükümetinin resmî dili Türkçedir. Bütün resmi ve gayri resmi muameleler ve öğretim Türkçe olacaktır.

Madde 5-Milletvekilleri seçimi için 18 yaştan yukarı kadın ve erkek oy verme yetkisine haizdir.

Bu Anayasada Türkçe’nin resmi dil olduğu ve KADIN VE ERKEKLERİN OY KULLANMA HAKLARINDA SAHİP OLDUKLARI açıkça belirtilmektedir. 

Bu ilerici uygulamalar bölgemizin uygarlık seviyesini göstermektedir. 

Medeni Yasamıza dönersek; medeni yasayla sosyal alanda eşitlik anlayışının temeli atılmış, mahkemelerde tanıklık yapma, miras ve boşanma konularında kadın ve erkek eşit hale getirilmiştir. Evliliklerde resmi nikah yapma ve tek eşle evlilik esası benimsenmiştir. Konumuzla ilgili yasa maddelerini şöyle özetlenebilir. 

*TMK Mad. 21. “Kanunî ikametgâh” başlığı, “Yasal yerleşim yeri” şeklinde değiştirilmiş ve kadın-erkek eşitliğini sağlamak için “Kocanın ikametgâhı karının... ikametgâhı addolunur” hükmü kaldırılmıştır. 

            * Kadın erkek ayrımı yapılmadan evlenme yaşı yükseltilmiş ve 18 yaşından gün alan kadın ve erkek evlenebileceği belirtilmiştir. Olağanüstü durumlarda ve çok önemli sebepler varsa 17 yaşından gün alanlar, hâkimin izniyle evlenebileceklerdir. (m.124.

            *“Hayata kast” ve “pek kötü davranış” sebeplerine 3. bir boşanma sebebi olarak "onur kırıcı davranış” eklenmiştir (m. 162. ). 

*Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını alabilecek ve kadının yararınaysa ve kocaya bir   zarar vermeyeceği kanıtlanırsa, istem üzerine hakim kadına, kocasının soyadını taşımasına izin verebileceği kabul edilmiştir. (m. 173. ). 

*“Koca evlilik birliğinin reisidir” kuralı kaldırılarak, birliğin yönetiminde eşlere eşit söz hakkı tanınmıştır (m. 186. ). 

*Eşlerin oturacakları evi artık koca değil, eşler birlikte belirleyebileceklerdir (m. 186. ). 

*Kadın ve çocukların bakımlarının kocaya ait olduğunu öngören hüküm kaldırılmıştır. Eşler güçleri oranında emek ve mal varlıkları ile evin geçimine katkı sunacaktır. (m. 186. ). 

*Evlilik birliğinin temsilinde eşlere eşit hak tanınmıştır (m. 188. ). 

*Eşlerden her birinin meslek ve iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunluluğu kaldırılmıştır. (m. 192. )

*Edinilmiş mallara katılma rejiminin yasal mal rejimi olarak kabul edilmesi uygun görülmüştür. Eşler ayrıca mal rejimi sözleşmesi yaparak Kanunda belirlenen diğer mal rejimlerinden birini seçebileceklerdir (m. 202. ). 

*Miras hukukunda saklı pay oranları azaltılarak, miras bırakanın mallarındaki tasarruf özgürlüğü genişletilmiştir (m. 506. ). 

*Yakın aile bağları bulunan ve babanın ölümü halinde yeğenlerine sahiplik yapan hala, dayı, teyzeye de bazı şartlar altında mirastan pay alabileceklerdir.(m. 497. ). 

*Eşlerden birinin ölümü hâlinde tereke (mirasçılara kalan malvarlığı) malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa;sağ kalan eşin korunması amacıyla, bunlar üzerinde miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebileceği öngörülmüştür.Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya miras bırakanın diğer yasal mirasçılarının istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa(yararlanma) veya oturma hakkı tanınması olanağı getirilmiştir. (m. 652. ). 

*Paylı mülkiyette paydaşların paylı mülkiyetin yönetim ve yararlanmasıyla ilgili yasadaki hükümlerden farklı anlaşma yapmalarına olanak  sağlanmıştır. (m. 689. ). 

*Paylı mülkiyette, pay üzerinde intifa hakkı tesis edilmesinin yarattığı huzursuzlukları önlemek amacıyla yeni bir hüküm getirilmiştir. Bu hükme göre, bir pay üzerinde intifa hakkı kurulması hâlinde diğer paydaşlardan biri üç ay içinde paylaşma talebinde bulunursa, satış yolu ile yapılacak paylaşmada, pay üzerinde, intifa hakkının söz konusu paya düşen bedel üzerinde devam etmesi esası getirilmiştir (m. 700.) 

Kadınlarımızın yasadaki Haklarını öğrenmeleri ümit ve dileğiyle.

18 Şubat 2026

 Av. Yalçın TURA  (Emekli Öğretmen)