Mahalle Muhtarlıkları Tarihe Mi Karışıyor..?

Özellikle büyükşehirlerde işlevini yitirdiği iddia edilen mahalle muhtarlıkları için artık açık açık reform çağrıları yapılıyor. 2026 verilerine göre yıllık maliyeti 24 milyar lirayı bulan sistem, kamu kaynaklarının verimli kullanımı açısından yeniden masaya yatırılmış durumda.

Usta gazeteci Nezir Karayün araştırdı, sahadan verileri topladı, uzman görüşlerini inceledi ve ortaya çarpıcı bir tablo çıktı.

“24 MİLYAR LİRALIK SORU”

Şubat 2026 itibarıyla muhtar maaşları asgari ücrete endeksli olarak belirleniyor. Devlet tarafından karşılanan sosyal güvenlik primleri de eklendiğinde bir muhtarın aylık maliyeti yaklaşık 39 bin 470 lirayı buluyor. Türkiye genelinde 50 bin 370 muhtar görev yapıyor. Bu da aylık yaklaşık 2 milyar liralık bir gider anlamına geliyor. Yıllık toplam maliyet ise 24 milyar liraya ulaşıyor.

Bu rakama muhtarlık hizmet binaları, elektrik, su, internet giderleri ve diğer idari harcamalar dahil edildiğinde kamuya yansıyan yük daha da artıyor.

Nezir Karayün bu tabloyu değerlendirirken şu soruyu soruyor: Devletin dijitalleştiği bir dönemde bu kaynak daha verimli alanlara yönlendirilebilir mi

“E-DEVLET ÇAĞINDA MUHTARA GEREK VAR MI”

Bir dönem ikametgah belgesi almak için muhtar kapısında sıra bekleyen vatandaş, bugün aynı belgeyi e Devlet sistemi üzerinden saniyeler içinde alabiliyor. Nüfus kayıt örneği, adli sicil kaydı ve birçok resmi belge artık cep telefonundan indirilebiliyor.

Vatandaş sorununu belediyeye doğrudan iletebiliyor, CİMER üzerinden başvuru yapabiliyor, ilgili kuruma telefonla ulaşabiliyor. Muhtarın aracı rolü özellikle şehir merkezlerinde belirgin şekilde azalmış durumda.

Karayün’ün araştırmasına göre büyükşehirlerde muhtarlıkların en yoğun işi tebligat teslimi. Postacının evde bulamadığı resmi evraklar çoğu zaman muhtarlıklara bırakılıyor. Ancak elektronik tebligat sisteminin yaygınlaşmasıyla bu görevin de alternatif yöntemlerle yürütülmesi mümkün görünüyor.

“KÖYDE DEVLETİN YÜZÜ, ŞEHİRDE SEMBOLİK YAPI”

Araştırmanın en dikkat çeken sonucu ise şehir ve köy arasındaki fark. Kırsal bölgelerde köy muhtarları adeta devletin sahadaki temsilcisi konumunda. Altyapıdan sosyal yardıma, tarımsal destekten güvenlik koordinasyonuna kadar birçok konuda aktif görev alıyorlar.

Ancak büyükşehirlerde belediyeler, kaymakamlıklar, nüfus müdürlükleri ve emniyet birimleri zaten güçlü bir organizasyon yapısına sahip. Bu nedenle mahalle muhtarlıkları daha çok sembolik bir görev yürütüyor.

Nezir Karayün bu noktada şunu vurguluyor: Köy muhtarlıkları korunmalı, ancak şehir merkezlerinde sistem yeniden düşünülmeli.

“SOSYAL YARDIMLARDA YENİ DÖNEM”

Eskiden mahallenin ihtiyaç sahibini en iyi muhtar bilir anlayışı hakimdi. Bugün ise sosyal yardımlar büyük ölçüde merkezi veri tabanları üzerinden değerlendiriliyor. Gelir durumu, tapu kaydı, araç sahipliği gibi bilgiler sistem üzerinden inceleniyor ve yardımlar buna göre planlanıyor.

Bu durum, mahalle muhtarlıklarının sosyal yardım sürecindeki belirleyici rolünü de azaltmış durumda.

“BU KAYNAKLA NELER YAPILABİLİR”

24 milyar liralık bir bütçe ile eğitim alanında yeni okullar ve öğrenci yurtları yapılabileceği, yüz binlerce öğrenciye burs verilebileceği ifade ediliyor. Sağlık alanında modern hastaneler inşa edilebileceği, nadir hastalıkların tedavisinin kamu tarafından karşılanabileceği belirtiliyor. Deprem riski altındaki bölgelerde konut üretimi ve güçlendirme projeleri için de önemli bir kaynak oluşturulabileceği vurgulanıyor.

Karayün’e göre mesele bir kurumu hedef almak değil. Asıl mesele kamu kaynaklarının en doğru şekilde değerlendirilmesi.

“REFORM KAÇINILMAZ MI”

Uzmanlar şehir ve köy ayrımını esas alan yeni bir modelin tartışılması gerektiğini belirtiyor. Büyükşehirlerde mahalle muhtarlıklarının gönüllülük esaslı bir temsil yapısına dönüştürülmesi ya da farklı bir idari modele evrilmesi öneriliyor.

Usta gazeteci Nezir Karayün’ün araştırması, değişen Türkiye’de idari yapının da değişmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Dijital çağda devlet vatandaşın cebine kadar girmişken, geleneksel kurumların da kendini yenilemesi kaçınılmaz görünüyor.

Şimdi kamuoyunun önünde net bir soru var. Mahalle muhtarlıkları bugünkü haliyle devam mı etmeli, yoksa yeni bir dönemin kapısı mı aralanmalı..?

Burhan AYDIN/İstanbul/Sİyasal Bİrikim